**Epekto ng Panibugho kay Florante**
27
“At dito sa laot ng dusa’t hinagpis,
malawak na lubhang aking tinawid,
gunita ni Laura sa naabang ibig,
siya ko na lamang ligaya sa dibidib.
28
“Munting gunamgunam ng sinta ko’t mutya
nang dahil sa aki’y dakila kong tuwa;
higit na malaking hirap at dalita,
parusa ng taong lilo’t walang awa.
29
“Sa pagkagapos ko’y kung gunigunihin,
malamig nang bangkay akong nahihimbing;
na tinatagisan ng sula ko’t giliw,
ang pagkabuhay ko’y walang hangga mandin.
30
“Kung apuhapin ko sa sariling isip,
ang suyuan namin ng pili kong ibig;
ang pagluha niya kung ako’y may hapis,
nagiging ligaya yaring madlang sakit.
31
“Nguni, sa aba ko! sawing kapalaran!
ano pang halaga ng gayong suyuan …
kung ang sing-ibig ko’y sa katahimikan
ay humuhilig na sa ibang kandungan?
32
“Sa sinapupunan ni Konde Adolfo,
aking natatanaw si Laurang sinta ko;
kamataya’y nahan ang dating bangis mo,
nang di ko damdamin ang hirap na ito?”
33
Dito hinimatay sa paghihinagpis,
sumuko ang puso sa dahas ng sakit;
ulo’y nalungayngay, luha’y bumalisbis,
kinagagapusang kahoy ay nadilig.
34
Magmula sa yapak hanggang sa ulunan,
nalimbag ang bangis ng kapighatian;
at ang panibugho’y gumamit ng asal
na lalong marahas, lilong kamatayan.
35
Ang kahima’t sinong hindi maramdamin,
kung ito’y makita magmamahabagin;
matipid na luha ay paaagusin,
ang nagparusa ma’y pilit hahapisin.
36
Sukay na ang tingnan ang lugaming anyo
nitong sa dalita’y hindi makakibo,
aakayin biglang umiyak ang puso,
kung wala nang luhang sa mata’y itulo.
37
Gaano ang awang bubugso sa dibdib
ng may karamdamang maanyong tumitig,
kung ang panambita’t daing ay marinig
nang mahimasmasan ang tipon ng sakit?
38
Halos buong gubat ay nasasabugan
ng dinaing-daing lubhang malumbay,
na inuulit pa at isinisigaw
sagot sa malayo niyong alingawngaw.
39
“Ay! Laurang poo’y bakit isinuyo
sa iba ang sintang sa aki’y pangako;
at pinagliluhan ang tapat na puso,
pinaggugulan mo ng luhang tumulo?
40
“Di sinumpaan mo sa harap ng Langit
na di maglililo sa aking pag-ibig?
ipinabigay ko naman yaring dibdib,
wala sa gunita itong masasapit!
41
“Katiwala ako’t ang iyong kariktan,
kapilas ng langit anaki’y matibay;
tapat ang puso mo’t di nagunamgunam
na ang paglililo’y nasa kagandahan.
42
“Hindi ko akalaing iyong sasayangin
maraming luha mong ginugol sa akin;
taguring madalas na ako ang giliw,
mukha ko ang lunas sa madlang hilahil.
43
“Di kung ako’y utusang manggubat
ng hari mong ama sa alinmang Ciudad,
kung ginagawa mo ang aking sagisag,
dalawa mong mata’y nanalong ng perlas?
44
“Ang aking plumahe kung itinatahi
ang parang korales na iyong daliri,
buntunghininga mo’y nakikiugali
sa kilos ng gintong ipinananahi.
45
“Makailan Laurang sa aki’y iabot,
basa pa ng luha bandang isusuot;
ibinibigay mo ay naghihimutok,
takot masugatan sa pakikihamok.
46
“Baluti’t koleto’y di mo papayagang
madampi’t malapat sa aking katawan,
kundi tingnan muna’t baka may kalawang
ay nanganganib kang damit ko’y marumhan.
47
“Sinisiyasat mo ang tibay at kintab
na kung sayaran man ng taga’y dumulas;
at kung malayo mang iyong minamalas,
sa gitna ng hukbo’y makilala agad.
48
“Pahihiyasan mo ang aking turbante
ng perlas, topasyo’t maningning na rubi;
bukod ang magalaw na batong d’yamante,
puno ng ngalan mong isang letrang L.
49
“Hanggang ako’y wala’t nakikipaghamok,
nag-aapuhap ka ng pang-aliw-loob;
manalo man ako’y kung bagong nanasok,
nakikita mo na’y may dala pang takot.
50
“Buong panganib mo’y baka nagkasugat,
di maniniwala kung di masiyasat;
at kung magkagurlis nang munti sa balat,
hinuhugasan mo ng luhang nanatak.
51
“Kung ako’y mayroong kahapisang munti,
tatanungin mo na kung ano ang sanhi;
hanggang di malining ay idinarampi
sa mga mukha ko ang rubi mong labi.
52
“Hindi ka tutugot kung di matalastas,
kakapitan mo nang mabigyan ng lunas;
dadalhin sa hardi’t doon ihahanap
ng ikaaaliw sa mga bulaklak.
53
“Iyong pipitasin ang lalong marikit,
dini sa liig ko’y kusang isasabit;
tuhog na bulaklak sadyang salit-salit,
pag-uupandin mong lumbay ko’y mapaknit.
54
“At kung ang hapis ko’y hindi masawata,
sa pilikmata mo’y dadaloy ang luha;
napasaan ngayon ang gayong aruga,
sa dala kong sakit ay di iapula?
55
“Halina, Laura ko’t aking kailangan
ngayon, ang lingap mo nang naunang araw;
ngayon hinihingi ang iyong pagdamay–
ang abang sinta mo’y nasa kamatayan.
56
“At ngayong malaki ang aking dalita
ay di humahanap ng maraming luha;
sukat ang kapatak na makaapula,
kung sa may pagsintang puso mo’y magmula.
57
“Katawan ko ngayo’y siyasatin, ibig,
tingnan ang sugat kong di gawa ng kalis;
hugasan ang dugong nanalong sa gitgit
sa kamay ko, paa’t natataling liig.
58
“Halina, irog ko’t ang damit ko’y tingnan,
ang hindi mo ibig dumamping kalawang:
kalagin ang lubid at iyong bihisan,
matinding dusa ko’y nang gumaan-gaan.
59
“Ang mga mata mo ay iyong ititig
dini sa anyo kong sadlakan ang sakit,
upang di mapigil ang takbong mabilis
niring abang buhay sa ikapapatid.
60
“Wala na Laura’t ikaw na nga lamang
ang makalulunas niring kahirapan;
damhin ng kamay mo ang aking katawan
at bangkay man ako’y muling mabubuhay!
61
“Nguni, sa aba ko! Ay, sa laking hirap!
wala na si Laurang laging tinatawag!
napalayu-layo’t di na lumiliyag,
ipinagkanulo ang sinta kong tapat.
62
“Sa abang kandunga’y ipinagbiyaya
ang pusong akin na at ako’y dinaya;
buong pag-ibig ko’y ipinanganyaya,
nilimot ang sinta’y sinayang ang luha.
63
“Alin pa ang hirap na di sa akin
may kamatayan pang di ko daramdamin?
ulila sa ama’t inang nag-angkin,
walang kaibiga’t nilimot ng giliw.
64
“Dusa sa puri kong kusang siniphayo,
palasong may lasong natirik sa puso;
habag sa ama ko’y tunod na tumimo,
ako’y sinusunog niring panibugho.
65
“Ito’y siyang una sa lahat ng hirap,
pagdaya ni Laura ang kumakamandag;
dini sa buhay ko’y siyang magsasadlak
sa libingang laan ng masamang palad.
66
“O, Konde Adolfo, inilapat mo man
sa akin ang hirap ng sansinubukan,
ang kabangisan mo’y pinasasalamatan,
ang puso ni Laura’y kung di inagaw.”
67
Dito naghimutok nang kasindak-sindak
na umalingawngaw sa loob ng gubat;
tinangay ang diwa’t karamadamang hawak
ng buntunghininga’t luhang lumagaslas.
68
Sa puno ng kahoy na napayukayok;
ang ibig ay supil ng lubid na gapos;
bangkay na mistula’t ang kulay ng burok
ng kanyang mukha’y naging puting lubos.
